ปูก้ามดาบ...จอมวางก้ามประจำป่าชายเลน

ปูก้ามดาบตัวผู้มีก้ามขนาดใหญ่ข้างเดียว

นัทธ์หทัย วนาเฉลิม...เรื่อง ภาคภูมิ น้อยวัฒน์...ภาพ
ตีพิมพ์ครั้งแรกในอนุสาร อ.ส.ท. ฉบับเดือนธันวาคม ๒๕๖๒

“หรือจะเอา...เราพร้อมบวกนะ”

เจ้าปูตัวจิ๋วชูก้ามทำนักเลงโต แต่เมื่อฉันยอบตัวลงแล้วเอานิ้วเขี่ย มันกลับวิ่งปรู๊ดลงรูไป ส่วนเจ้าตัวอื่น ๆ ที่เว้นระยะปลอดภัยต่างพากันยืดก้านตา ชะเง้อชะแง้สังเกตการณ์อยู่ห่าง ๆ อย่างห่วง ๆ

“ก้ามดาบ” (Fiddler crabs) เป็นชื่อที่เจ้าปูสุดซ่าได้มาจากลักษณะภายนอกของมัน ที่มักจะชูก้ามโต ๆ (ที่มีกับเขาอยู่ข้างเดียว) คอยข่มขู่ศัตรูและเรียกร้องความสนใจจากปูสาว ๆ

เพราะในโลกของปูก้ามดาบ ปูสาว ๆ ก้ามจิ๋วเท่านั้นที่เป็นฝ่ายเลือก แถมอัตราการแข่งขันยังสูงถึง ร้อยต่อหนึ่งทีเดียว ถ้าก้ามใครไม่ใหญ่ ไม่แน่น ไม่สวย ก็เตรียมกินแห้วแทนสาหร่ายทะเลได้เลย

เมื่อตัวเมียเลือกคู่ที่ถูกใจได้แล้ว เจ้าปูหนุ่มจะรีบกระดี๊กระด๊าพาเจ้าสาวลงรูไป หลังผสมพันธุ์ตัวผู้จะคอยเฝ้าอยู่บริเวณปากรูเพื่อดูแลตัวเมียและไข่ เฝ้ารอจนไข่นั้นฟักตัว หน้าที่พ่อปูจึงเสร็จสมบูรณ์

 ปูก้ามดาบตัวเมียไม่มีก้ามใหญ่ มีแค่ก้ามเล็ก ๆ สองข้าง

บ้านแสนสุข

แม้ว่าปูก้ามดาบจะเป็นสัตว์ในไฟลัมอาร์โทรโพดา (phylum Artrophoda) อย่างมดและปลวก  แต่รูของปูจอมวางก้ามกลับไม่ได้มีเส้นทางสลับซับซ้อนอย่างเพื่อนร่วมไฟลัมเลย

บ้านปูทุกรูหน้าตาเหมือนกันหมด อย่างที่ทำเอาสถาปนิกต้องตกงาน เพราะมันต้องการเพียงรูตรง ๆ ทรงกระบอก แล้วป่องตรงกลาง ภายในมีน้ำขังสัก ๖๐ เปอร์เซนต์ เพื่อการหายใจเท่านั้นเอง

ถึงเวลาขุดรู ก้ามโตที่อวดโอ่นักหนากลับไม่ได้ใช้ประโยชน์เลย ทั้งตัวผู้และตัวเมียต่างก้มหน้าก้มตาใช้ก้ามเล็กทั้งขุดทั้งโกยดินขึ้นมา เจ้าตัวผู้ที่ทำงานด้วยก้ามเพียงข้างเดียวก็ดูจะทุลักทุเลไม่น้อย

ขุดกันไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะได้ขนาดพอดีกับลำตัว เมื่อได้ความลึกจนพอใจแล้ว มันจึงใช้กระดองดันผนังรูแล้วหมุนตัว ทำให้รูมีลักษณะเรียบอย่างกับเอาเกรียงมาฉาบอย่างไรอย่างนั้น เท่านี้ก็อยู่สบายสไตล์ปูน้อยสร้างรูอยู่พอตัวแล้ว

 ปูก้ามดาบมีหลากหลายสี

นาฬิกามหัศจรรย์

เคยได้ยินว่าสุนัขและแมวสามารถล่วงรู้เวลาที่เจ้าของจะกลับบ้านได้ น่าทึ่งที่ปูก้ามดาบก็ทำได้เช่นกัน แต่ไม่ใช่เวลาที่เจ้าของกลับบ้านนะ เป็นเวลาน้ำขึ้น-น้ำลงต่างหาก

โดยมันจะรู้เวลาก่อนที่น้ำจะขึ้นราว ๑-๒ ชั่วโมง มันจะลงไปอยู่ในรูพร้อมทั้งนำดินมาปิดปากรูไว้ป้องกันน้ำไหลลงรู พื้นดินบริเวณนั้นจะราบเรียบราวกับไม่เคยมีรูปูมาก่อน ความหยั่งรู้นี้มาจากสิ่งมหัศจรรย์ที่เรียกว่า “นาฬิกาชีวภาพ” (biological clock) ดังนั้นการเดินทางมาชมปูก้ามดาบจึงต้องมาในช่วงเวลาที่น้ำลง จึงจะได้เจอปูก้ามดาบสีสันสุดจี๊ด

ถึงจะไม่ใช่ปูที่นิยมรับประทานแต่ความที่กระดองของมันมีสีสันสวยงาม จึงมักถูกจับเอาไปเลี้ยง แต่อย่าเลย ลดความอยากของตนเองลงบ้างก็ดี ปล่อยให้เจ้าก้ามโตได้ทำหน้าที่สำคัญของมันดีกว่า

งานอะไรน่ะหรือ...ก็ตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของป่าชายเลนไงเล่า

เมื่อธรรมชาติมีความสมดุล มีป่าโกงกาง มีน้ำ มีดินเลน ที่เป็นเสมือนตู้กับข้าวประจำบ้าน แกงสเตอร์ก้ามดาบก็จะมาเดินอวดโฉมกันให้ว่อน เราจึงได้พลอยได้เห็นปูก้ามดาบสีแดง สีฟ้า สีเหลือง สีเทา ละลานตา งดงามกว่ามองผ่านตู้กระจกโขเลยละ

โอ๊ะ...ท่าทางวิ่งวุ่นหาทางกลับรูแบบนี้ น้ำคงจวนจะขึ้น...แล้วค่อยเจอกันอีกครั้งตอนน้ำลงนะ เจ้าจอมวางก้าม

 ป่าชายเลนเป็นแหล่งอาศัยของปูก้ามดาบ